GÜMRÜK CAMİİ

Yeri: Gölbaşı Semtinde, Abdurrahman Ağa Mahallesinde Gümrük Caddesi üzerinde yer almaktadır. Tescil Tarih ve Sayısı: Erzurum Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğünün 13.11.1976 tarih ve A-188 sayılı kararı ile tescil edilmişitir. Tarihçe: Cami kapısının üzerinde bulunan 0.52 x 0.82 m. boyutlarındaki talik hatlı kitabede yapının 1113 H.-1717 M. yılında Hacı Bektaşzade Hacı Derviş İbrahim tarafından yaptırıldığı kayıtlıdır. Bu kitabenin hemen altında 1320 H. yılında yazılmış olan bir ayet kitabesi yer almaktadır. Cami içersinde üzerinde yazı olan şamdanlar vardır. Bani isimleri ve tarihlerin yazılı olduğu kitabeler şöyledir: Sahib-ül Hayrat Ali ibn-i Hafız Mehmet 1257 Sahib-ül Hayrat Mehmet ibn-i Elhac Ahmet 1257 Sahib-ül Hayrat Eş-Şeyh Tevfik Efendi Halidiyyil Nakşibendî1310 Sahib-ül Hayrat Mustafa Ağa'nın kerimesi Gülsüm Hanım'ın 1320 Hacı Kula Mehmet ibn-i Elhac hayrı için 1333 2006 yılında Vakıflar Erzurum Bölge Müdürlüğü tarafından kapsamlı bir restorasyon geçirmiştir. Plan ve Mimari Özellikleri: Külliye olarak inşa edilen yapı topluluğu; cami, han ve hamamdan oluşmaktadır. Hanın içerisinde bir de çeşmeye yer verilmiştir. Cami, kare bir alan üzerine kurulmuş tek kubbelidir. Sekizgen kasnak üzerine oturan 12,50 m. çapındaki kubbeye geçişler tromplarla sağlanmıştır. Kasnakta kuzey yön hariç, diğer üç yönde birer yuvarlak pencere açılmıştır. Caminin doğu ve batı duvarlarında ikişerden dört pencere yer alır. Bunlardan alttakiler dikdörtgen, üsttekiler ise sivri kemerlidir. Güney cephede altta dikdörtgen iki, üstte sivri kemerli bir, kuzeyde ise kapının iki yanında yine dikdörtgen iki pencere ile yapının içi aydınlatılmıştır. Caminin kuzeyindeki son cemaat yeri zeminden 0.75 m. yükseklikte bir seki üzerinde yer almaktadır. Dört taş sütun üzerine oturan son cemaat yeri, sivri kemerli ve üç gözlüdür. Sütunların kaide ve başlıkları klasik dönem sütunları ile benzerlik göstermektedir6'. Yapının giriş kapısı biri dış bükey diğeri iç bükey olan iki sade silme içerisine alınmıştır. Girişin iki yanında başlıklı iki sütunce bulunmaktadır. Minare kare kaideli, silindirik tuğla gövdelidir. Şerefe altlığı kesme taştan dört kaval silme ile bezenmiştir. Korkulukları taştan, petek kısmı ise tuğladan örülmüştür. Tuğladan inşa edilen kubbenin eteğinde şerit halinde Allah'ın isimleri yazmaktadır. Kubbe göbeğinde ise alçı üzerine boya ile yapılmış bir madalyon bulunmaktadır. Trompların ve kemer aralarında Allah, Muhammed ve dört halifenin adlarının yazılı olduğu alçı panolar yapılmıştır. Kesme taş malzemeden yapılan, caminin mihrabı beş yüzeyli olup, mukarnas kavsaralıdır. Sade bir silme ile üç yönden çevrilen mihrabın iki yanında sütuncelere yer verilmiştir. Orijinal olmayan minber ahşaptan yapılmış ve sadedir. Caminin beden duvarlarında ve kasnakta düzgün ve kaliteli kesme taş malzeme, kubbe ve minarede tuğla kullanılmıştır.[1] [1] Gündoğdu, H., Bayhan, A., Arslan, M., Sanat Tarihi Açısından Erzurum, Erzurum 2010, 114,116.