GÜRCÜ MEHMET PAŞA CAMİİ

Yeri: Sultan Melik Mahallesinde bulunmaktadır. Tescil Tarih ve Sayısı: Erzurum Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğünün 13.11.1976 tarih ve A-188 sayısı kararı ile tescil edilmiştir. Tarihçe: Cami, giriş kapısı üzerinde bulunan kitabesine göre 1058 H.-1648 M. tarihinde Erzurum Valisi Gürcü Mehmet tarafından yaptırılmıştır. Kitabe mermer olup 0.55 x 0.44 m. ölçülerindedir. Altı satır olan sülüs hatla yazılan kitabe metni şu şekildedir: Kitabeden anlaşıldığı üzere şimdiki caminin yerinde Saltuklu döneminden kalma bir mescidin bulunduğu harap olan bu yapının yerine bu caminin yapıldığı anlaşılmaktadır. İnşa edildiği zaman şehir surları dışında olduğunu da kitabeden öğrenmekteyiz. Plan ve Mimari Özellikleri: Cami, ahşap destekli düz tavalı camiler grubundadır. Son cemaat yeri, düz tavanla kapatılmış, ahşap destekli yedi kemere oturmaktadır.Giriş kapısı sivri kemerli olup, içe girinti yapmaktadır. Asıl giriş kapısı da yine sivri kemerlidir. Cami iç kısmında girişin üzerinde mahfil bulunmaktadır. Üst örtü düz ahşap tavan şeklinde olup, dört ahşap direkle taşınmaktadır. Taşıyıcıların arasındaki bölüm yükseltilerek ikinci kademe meydana getirilmiştir. Caminin kuzey ve güney cephelerinde dikdörtgen ikişer penceresi bulunmaktadır. Mihrap, beş yüzeyli olup etrafı silme ile sınırlandırılmaktadır. Yanlarda sütunceler bulunan mihrap nişi altı sıra mukarnas kavsaralıdır. Mihrap nişinde dört satırlık ayet kitabesi bulunmaktadır. Ahşap minberi mihrabın yanında olup geometrik bezemelidir. Caminin kuzey batı köşesinde bulunan minareye giriş son cemaat yerindedir. Tek şerefeli minare, kare kaide üzerine oturmaktadır. Silindir gövdesi üzerinde tuğlaların farklı dizilmesi ile bezeme oluşturulmuştur. Şerefe altı mukarnas kavsaralıdır. Caminin avlusunda ulema serpuşlu bir mezar bulunmaktadır. Şahidesinde yer alan kitabeye göre 1315 H.-1897 M. yılında vefat eden Erzurum Müftüsü Hemşin'li Hacı Ali Avni Efendi burada medfundur. Caminin inşasında kesme taş ve moloz taş kullanılmıştır.[1] [1] Gündoğdu, H., Bayhan, A., Arslan, M., Sanat Tarihi Açısından Erzurum, Erzurum 2010, 119,121.